Pasaporta digjitale të produktit për prodhuesit dhe eksportuesit në Shqipëri dhe Kosovë

DPP është një dokument elektronik i standardizuar me informacionin kryesor për materialet, gjurmën mjedisore, riciklimin dhe origjinën. Për kompanitë, është mjet për të provuar qëndrueshmërinë dhe përputhjen me rregulloret evropiane dhe për të hyrë më lehtë në tregjet ndërkombëtare, duke ndërtuar njëkohësisht besimin e klientëve.

ESPR (Rregullorja (BE) 2024/1781) e fut DPP me faza, sipas kalendarit të akteve të deleguara. Sektori i parë është hekuri dhe çeliku (akt i deleguar në 2026), pastaj alumini dhe tekstilet (2027) dhe mobiliet (2028). Elektronika, gomat, dyshekët, kimikatet dhe pajisjet shtëpiake vijnë më vonë në Planin e punës deri në 2030. E rëndësishme: bateritë NUK janë nën ESPR, por nën Rregulloren e veçantë për bateritë (BE) 2023/1542 — Pasaporta e baterisë është e detyrueshme nga 18 shkurti 2027 për bateritë e automjeteve elektrike, bateritë industriale mbi 2 kWh dhe mjetet e lehta të transportit. Produktet e ndërtimit janë nën CPR të veçantë. Për biznesin kjo do të thotë që prodhuesit dhe importuesit në sektorët e çelikut dhe të tekstileve preken të parët — përfshirë eksportuesit e veshjeve dhe të metaleve nga Shqipëria dhe Kosova.

Rregullorja (BE) 2024/1781 (ESPR) hyri në fuqi në korrik 2024. Datat kryesore deri sot: • 20 korrik 2026 — Regjistri qendror i BE-së për DPP filloi të funksionojë (19 korriku është afati ligjor i nenit 13(1) të ESPR që detyron Komisionin). Rregullat e tij janë në Rregulloren zbatuese (BE) 2026/1778, në fuqi që nga 6 gushti 2026. • 15 korrik 2026 — gjashtë standardet evropiane për DPP u cituan në Gazetën Zyrtare si standarde të harmonizuara (Vendimi zbatues (BE) 2026/1736). • 18 shkurt 2027 — DPP i parë i detyrueshëm sipas ligjit të BE-së (Pasaporta e baterisë). • 2026–2028 — hyrja me faza në fuqi e akteve të deleguara të ESPR për grupe të caktuara produktesh: hekuri dhe çeliku (2026), alumini dhe tekstilet (2027), mobiliet (2028). Detyrimi praktik (DPP për produktet) vjen 18 muaj pas secilit akt të deleguar. Për biznesin kjo do të thotë: përgatitja fillon tani, jo në afat. Blerësit gjermanë po kërkojnë tashmë të dhëna DPP — 2 vjet para se të bëhen të detyrueshme.

Kompanitë duhet të identifikojnë linjat e produkteve që preken, të organizojnë mbledhjen e të dhënave sipas standardeve evropiane dhe të ndërtojnë sisteme për krijimin dhe menaxhimin e pasaportave digjitale. Eksportuesit nga Shqipëria dhe Kosova duhet gjithashtu të bien dakord me importuesin në BE se kush e regjistron pasaportën dhe kush i jep të dhënat. Kjo është baza për të plotësuar kërkesat dhe për të ruajtur konkurrueshmërinë në treg.

Pasi akti i deleguar për një grup të caktuar produktesh hyn në fuqi dhe kalon periudha kalimtare (zakonisht 18 muaj), produktet e atij grupi pa DPP të vlefshëm nuk mund të vendosen në tregun e BE-së. Autoritetet doganore të BE-së do të kenë akses të drejtpërdrejtë në regjistrin qendror për të kontrolluar statusin e DPP në kufi. Sanksionet sipas nenit 74 të ESPR duhet të jenë "efektive, proporcionale dhe frenuese" — ato përfshijnë gjoba dhe përjashtim të përkohshëm nga prokurimi publik. Shumat konkrete i përcakton legjislacioni kombëtar i secilit shtet anëtar të BE-së. Përtej sanksioneve të drejtpërdrejta, bizneset rrezikojnë: humbjen e klientëve gjermanë dhe të Evropës Perëndimore (që i kërkojnë tashmë në mënyrë aktive të dhënat DPP), humbjen e mundësive në prokurimin e gjelbër (çeliku dhe alumini me karbon të ulët nga 1 janari 2029 sipas Aktit për Përshpejtimin Industrial) dhe dëmtimin e reputacionit te konsumatorët.

Përfitimet përfshijnë më shumë transparencë, ndërtimin e besimit te partnerët dhe klientët, imazh më të mirë ndërkombëtar dhe menaxhim më të mirë të produkteve. Për tregun, kjo do të thotë praktika më të qëndrueshme, gjurmë mjedisore më e vogël dhe konkurrueshmëri më e lartë e bizneseve.

Po. Përveç ESPR dhe DPP, mbulojmë edhe CPR (BE) 2024/3110 për produktet e ndërtimit — Deklaratën e performancës dhe të konformitetit (DoPC), deklaratat e detyrueshme GWP dhe pasaportën e ardhshme digjitale për ndërtimin, me një grup të vetëm të dhënash dhe pa dublim.

ESPR (BE) 2024/1781 është rregullorja kuadër për projektimin ekologjik dhe pasaportën digjitale të produktit, që mbulon shumicën e produkteve (çelik, tekstile, mobilie dhe të tjera). CPR (BE) 2024/3110 është rregullorja sektoriale për produktet e ndërtimit dhe për to ka përparësi ndaj ESPR. Çeliku është rast i veçantë — ai bie nën të dy regjimet. Shihni faqet për ESPR dhe CPR për detaje.